Statistikalyq mañyzdylyq
«Mañyzdy» — ädıl döñgelekte yqtimaldyğy az degen söz, «naqty» ne «paidaly» degen söz emes.
0,05 p-mänı ädıl döñgelek osyndai teñgerımsız ülgını jiyrmanyñ bırınde tudyratynyn bıldıredı. Jiyrma döñgelekke qarasañyz, bıreuı kezdeisoq ötedı.
p-mänı degen ne
Döñgelek ädıl bolsa, baiqalğandai ne odan da ülken auytqudy köru yqtimaldyğymatematikaYqtimaldyqNätijenıñ mümkındıgı; 0-den 1-ge deiın ne 0%-dan 100%-ğa deiın. Bır nömır: 1/37 = 2,70%.Tolyğyn oqu →. Būl döñgelek turaly emes, boljam astyndağy derekter turaly tūjyrym. 0,03 p-mänızerthanap-mänıDöñgelek ädıl bolğan jağdaida baiqalğan auytqudan kem emes ülken auytqudy köru yqtimaldyğy.Tolyğyn oqu → mynany aitady: ädıl döñgelek mūny uaqyttyñ 3%-ynda ısteidı. Ol döñgelektıñ yğysqan boluynyñ 97% yqtimaldyğy bar demeidı. Ekınşı tūjyrym üşın yğysqan döñgelekterdıñzerthanaAuytqyğan döñgelekFizikalyq aqaulary keibır ūiaşyqtarğa tüsu yqtimaldyğyn 1/37-den joğary etetın döñgelek. Sirek kezdesedı, tek myñdağan jazylğan ainalymnan anyqtalady.Tolyğyn oqu → bastapqyda qanşalyq jiı ekenın bılu kerek; qazırgı kazinoda olar öte sirek, sondyqtan jalğyz mañyzdy nätije tabystan görı kezdeisoq auytqu boluy äldeqaida yqtimal.
Köptık salystyru
Ädıl döñgelekte jürgızgen är testtıñ 5% deñgeide ötu yqtimaldyğy 5%. Jiyrma döñgelektı tekserıñız — bıreuı ötedı. Bır döñgelektı jiyrma uaqyt terezesınde tekserıñız — bıreuı ötedı. Bır ülgını 37 ūiaşyqjabdyqŪiaşyqRotordağy 37 nömırlengen bölımnıñ bırı. Basqaşa: oiyq, şynyaiaqşa.Tolyğyn oqu → tobymen, alty sektordöñgelekSektorDöñgelektegı qatar ornalasqan ūiaşyqtar doğasy; üsteldegı toptan özgeşe.Tolyğyn oqu → tobymen jäne üş tüs tobymen tekserıñız — bırdeñe ötedı. Em — derekterge qaramai tūryp testı şeşu, ony bır ret jürgızu jäne jaña derekterde rastau. «Yğysqan» döñgelektı tapqan skanerleu köbıne nätijenı tudyrğan närse.
Mañyzdylyq pen şama
Öte ülken ülgı bolmaşy yğysudy mañyzdy ete alady. 37-den 1 ornyna 36,5-ten 1 tüsetın ūiaşyq — bırneşe million ainalymda mañyzdylyqqa jetetın jäne 35-ke 1 tölemdeaqşaTölemŪtqan bästıñ qaitarymy; qaitarylatyn bäs somasynyñ üstınen «X-ke 1» türınde aitylady.Tolyğyn oqu → bärıbır aqşa joğaltatyn naqty aqau. Oiynşyğa äser şamasy mañyzdy: ūiaşyq 36-dan 1 ne odan jiı tüse me jäne qanşağa? Hi-kvadrat döñgelek turaly aitady; bäs turaly tek tüsu jiılıgı aitady.
Quat
Basqa qate — bar yğysudy ötkızıp alu. 1 000 ainalymmen 30-dan 1 ūiaşyq (öte ülken yğysu) 5% deñgeide şamamen jarty jağdaida ğana tabylady. Mūny ailakerlık emes, ülgı kölemı şeşedı. Ülgı kölemı betı sandardy beredı.
Praktikalyq standart
Yğysu turaly pıkır qyzyqty boluy üşın: aldyn ala tañdalğan test, 0,05 emes p < 0,01, ūqsas kölemdı täuelsız ülgıde qaita tekseru jäne qaita tekseruden keiın qolaily ūiaşyqtardağy 34-ten 1 ne odan jaqsy bağalanğan tüsu jiılıgı qajet. Būl standart oiyn tarihynda sanauly ret, al aşyq jazbalar boiynşa qazırgı kütımdegı döñgelekte eşqaşan oryndalmağan.
Sūraqtar
1920-jyldardan bergı dästür. Onyñ erekşe eşteñesı joq; köp döñgelek skanerlegende 0,01 aqylğa qonymdyraq şek.
Ol bırkelkı nätije bermeitın şyğar. Būl krupie äserı, jazu qatesı ne derek engızu mäselesı boluy mümkın. Qaita tekserıñız.
Joq. Ol ülestırımnıñ auytqyğanyn aitady. Sektorlyq taldau men äser şamasy ornyn aitady.
Matematikamen oiyn
Äuelı būlardy özıñız şeşıp körıñız. Är şeşım jasyrylğan; daiyn bolğanda aşyñyz.
Habarlanğan qos nöldıdöñgelekNölTeñ tölemdı, diujina ne bağan bästerınıñ eşqaisysy jappaityn jalğyz jasyl ūiaşyq; kazino artyqşylyğynyñ közı. Sondai-aq: bır nöl, 0.Tolyğyn oqu → döñgelekte alğaşqy diujinabäsDiujina bäsı1–12, 13–24 ne 25–36; 2:1 töleidı.Tolyğyn oqu → 3 000 ainalymda 742 ret tüstı. Būl ortaşa männen qanşa standartty auytquğamatematikaStandartty auytquDispersianyñ kvadrat tübırı; nätijenıñ kütıletın männen ädettegı qaşyqtyğy.Tolyğyn oqu → tömen jäne ädıl döñgelek mūny qanşalyq jiı jasar edı?
Şeşımdı körsetu
Jauap Şamamen 8,1 standartty auytquğa tömen. Ädıl döñgelek mūny şamamen 3 × 10¹⁵ talpynystyñ bırınde jasar edı, iağni eşqaşan. Sūraqpen jarialanğan jauap 11,75 deidı; bız 8,07 alamyz.
Alğaşqy diujina 38 ūiaşyqtyñjabdyqŪiaşyqRotordağy 37 nömırlengen bölımnıñ bırı. Basqaşa: oiyq, şynyaiaqşa.Tolyğyn oqu → 12-sın qamtidy. 3 000 ainalymda ortaşa 3 000 × 12/38 = 947,4 tüsu, al standartty auytquy √(3 000 × 12/38 × 26/38) = 25,5.
742 ortaşa männen 205,4-ke tömen: 205,4/25,5 = 8,07 standartty auytqu.
Ädıl döñgelek üş standartty auytquğa tömendı şamamen 740 talpynystyñ bırınde, al segız standartty auytquğa tömendı şamamen 3 × 10¹⁵-tıñ bırınde jasaidy (qoñyrau qisyğy, bır jaq). Oqyrman üş diujinanyñ eñ naşaryn baiqağanyn eskeru mañyzdy eşteñenı özgertpeidı. Mūndai nätije döñgelek ne sanaq qate ekenın bıldıredı. Bır nöldı döñgelekte däl osy sanaq 9,0 standartty auytquğa tömen bolar edı (ortaşa 973,0, standartty auytqu 25,6).
Külkılı üzılıs
Jiyrmanyñ bır ädıl döñgelegı «mañyzdy». Sannyñ mağynasy osy.
Derekközder
- Pearson, K. «Yqtimaldan auytqulardyñ berılgen jüiesıne arnalğan kriteri turaly…».
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, 1-tom.
- Wizard of Odds. «Siqyrşydan sūra», ruletka sūraqtary.