Joseph Jagger: Monte Carlodağy ruletka strategiasy
Yorkshirelık toqyma saudagerı, kei sandardy jiırek tüsıretın döñgelekter jäne jiyrma jyl keş basylğan hikaia.

Bradford mañynan şyqqan toqyma käsıpkerı Joseph Hobson Jagger (1830–1892) 1880 jyldar şamasynda Monte Carloda döñgelekterdıñ nätijelerın jazdyryp, tym jiı tüsken sandarğa bäs tıgu arqyly şamamen £80 000 ūtty delınedı. Ūtys turaly gazet ne kazino jazbasy saqtalmağan. Hikaia 1901 jylğy kıtapqa, otbasylyq añyzğa jäne 1884 jylmen belgılengen syilyq kıltıne negızdeledı.
Jazbalar ne deidı
Joseph Hobson Jagger 1830 jylğy 2 qyrküiekte Bradford pen Halifax arasyndağy Shelfte tuğan. Ol jiyrma jasynda Matilda Townendke üilenıp, tört balaly boldy. Ömır boiy mata saudasynda ıstedı: qoimaşy, negız jıbın ölşemdeitın zauyttyñ serıktesı, Manchesterdegı mata ärleuşı boldy. 1861 jylğy sanaq ony maqta jäne mata agentı, al 1881 jylğy ösietı öndıruşı dep ataidy. Eşbır qūjat ony injener demeidı. Būl söz de, «mehanik» te Monte Carlo jaily kıtaptardan şyqqan.
1860 jylğy säuırde Manchesterdegı ısı küirep, London Gazette ony Lancaster qamalynda ısı qaralatyn tölemge qabıletsız boryşkerler qataryna qosty. Kışı balasy ekıde edı. Ömırbaianşysy, onyñ şöbere jien nemere tuysy ärı mūra tarihşysy Anne Fletcher habarlandyrulardy tauyp, otbasynyñ qaryzdy on bes jyldan keiın de tölep jürgenın anyqtady. Keiın bırneşe gazet 1880 ne 1881 jylğa bankrottyqty telıgenımen, ol ondai derek tapqan joq.
Hikaia alğaş qalai basyldy
Eñ erte baiandau — Victor Bethelldıñ Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play (1901) kıtaby. Bethell ony «Jaggers», yorkshirelık jäne käsıbı mehanik dep ataidy, bıraq aty-jönın de, jylyn da keltırmeidı. Onyñ äñgımesınde Jaggers alty hatşy jaldap, olardy ärtürlı üstelge künı boiy är sandy jazdyru üşın otyrğyzady da, bır aidan soñ är döñgelektıñ osal tūsyn tapqan. Ol adamdarymen £120 000 ūtty. Kazino döñgelekterdı är tün saiyn üstelder arasynda auystyra bastaidy, al Jaggers olardy bolmaşy belgılerınen — syzattan ne boiaudağy daqtan — ajyratady. Ūtystyñ £40 000-yn ūtylyp, şamamen £80 000-men ketedı; sol kezdegı bır funtqa 25 frank bağamymen būl ekı million frank. Bethelldıñ jalğyz datasy — mūnyñ bärı «jiyrma jyldan astam būryn» bolğany.
Bethell oqiğadan ekı onjyldyq keiın jazyp, kuäger atamaidy. Fletcher jergılıktı, ūlttyq jäne şeteldık baspasözdı ızdep, ūtys turaly eş habar tappady; äkesı kazinoğa hat jazğanda, kezeñ qūjattarynyñ joiylğanyn aitqan.
Hikaia qalai östı
Är keiıngı avtor bırdeñe qosty, al köpşılık bıletını — sol qosymşalar.
Ol qaşan sonda boldy
Fletcher alğaşqy sapardy tört dälel boiynşa 1880 ne 1881 jylğa jatqyzady. Jagger 1881 jylğy säuırdegı sanaqta öz üiınde joq, al äielı üi iesı retınde jazylğan. 1881 jylğy tamyzdağy qūjat ony sol jyly satyp alğan Bradford, Greaves Street 6 mekenınde ataidy, al qazanda mülkı bar adamnyñ ösietın jasaidy. Törtınşı dälel — otbasynda saqtalğan syilyq qoraptağy estelık kılt. Ondağy «dostary men süisınuşılerınen» degen jazu Monte Carloda bankke qarsy ruletkadağy «tört jylğa sozylğan» jetıstıgın aitady jäne 1884 jylğy 1 mamyr dep belgılengen.
Fletcher mūny bır apta emes, şamamen 1880 ben 1884 arasyndağy bırneşe sapar dep tüsınedı. Onyñ qanşa baqylağany jäne qanşa oinağany eş jerde jazylmağan.
Onymen kım bardy
Bethelldıñ alty hatşysyna dälel joq, al Fletcher bölmede ol kezde nebärı tört ne bes ruletka üstelı bolğanyn atap ötedı. Qazır joiylğan hattardy körgen dosy jazyp alğan bır otbasylyq añyz boiynşa, onymen ülken ūly Alfred barğan. Fletcher keiın tüsınıksız bailyqqa jetken teplovoz maşinisı jienı Oates Jaggerdı qosady; būl — onyñ joramaly. Otbasynyñ basqa bır tarmağy onyñ brigadirımen barğanyn ärdaiym aitqan. Sapar aqşasy tuystardan qaryzğa alynğan, olardyñ bırı — nemere ağasy — qaitarylğany atalady.

Kazino ne ıstedı
Mūnda da Bethell alğaşqy derekköz. Ol kazino äuelı döñgelekterdı är tünde üstelder arasynda auystyrğanyn, būl kömektespegen soñ, olardy jasağan Parij firmasyna adam jıbergenın jazady. Firma jyljymaly bölgışterı bar jaña döñgelekter jasaidy, sonda bır künı ūiaşyqjabdyqŪiaşyqRotordağy 37 nömırlengen bölımnıñ bırı. Basqaşa: oiyq, şynyaiaqşa.Tolyğyn oqu → nöldöñgelekNölTeñ tölemdı, diujina ne bağan bästerınıñ eşqaisysy jappaityn jalğyz jasyl ūiaşyq; kazino artyqşylyğynyñ közı. Sondai-aq: bır nöl, 0.Tolyğyn oqu →ge qarsy tūrsa, kelesı künı basqa jerde tūra alatyn. 1930 jyldary Monte Carlodağy International Sporting Clubqa törağalyq etken Polovtsoff ta sony aitady: özara auystyrylatyn bölıkterı bar jaña döñgelekter, kün saiyn aralastyrylğan. Eskı döñgelekter jöndelmedı, auystyryldy.
Är döñgelektı tañerteñ deñgeiölşegışpen tekseru jaqsy rastalğan. Adolphe Smith mūny 1912 jyldar şamasynda baqylağan, Polovtsoff 1937 jyly sipattaidy. Ekeuı de mūnyñ Jaggerden bastalğanyn aitpaidy, al eşbır kazino qūjaty būl şaralardy onymen bailanystyrmaidy.

Auytqu qanşalyq ülken boluy kerek
Joseph Jaggerdıñ ruletka strategiasy, hikaia boiynşa, döñgelek ūnatatyn sandarğa bäs tıgu edı; ol tek belgılı bır mejeden keiın tabys äkeledı. Bır nömırge bäsbäsBır nömırge bäsBır nömırge bäs, 35:1 töleidı.Tolyğyn oqu → 35-ke 1 töleidı, sondyqtan oğan tıgılgen bäs tabys äkeluı üşın san 36 ainalymda bır retten jiı tüsuı kerek. Ädıl bır nöldı döñgelekte ol 37 ainalymda bır ret tüsedı.
Hatşylar bır döñgelektı bır ai boiy künıne 500 ainalymnan jazdy delık: 15 000 ainalym. Ädıl san şamamen 405 ret, 20-ğa artyq ne kem tüsedı. 465 ret tüsken san sol «artyq ne kemnıñ» üşeuıne alda bolar edı, mūny jalğyz sättılık eşqaşan derlık tudyrmaidy. Mūndai san şamamen 32 ainalymda bır ret tüsedı, al oğan bäs 11,6% äkeledı: är 32,3 tıgılgen fişkağa 36 fişkaaqşaFişkaBäs jasau üşın üstelge qoiylatyn, bekıtılgen somany bıldıretın jeton. Basqaşa atauy: şek.Tolyğyn oqu → qaitady. Bır ailyq şydamdy sanau osyndai aqaudy tabuğa jetedı, al äldeqaida kışısın tabuğa jetpeidı. Künıne 500 ainalym — esep üşın jasalğan joramal; ol üstelderdıñ qanşalyq jyldam jürgenın eşkım jazbağan.
Keiın
Jagger zäulım üi satyp almady. 1881 jyly Bradfordtyñ Little Horton audanyndağy Greaves Street 6 üiın aldy da, kelesı on jyl şamasynda, Fletcher esebı boiynşa, mañaidan jalğa berıletın ne tuystary tūratyn kemınde otyz ekı terrasaly üi satyp aldy. Ol aqşanyñ şamamen üşten bırın bırge barğan ekı adamğa berdı dep sanaidy. Ūtysty eşqaşan jaria etkenıne belgı joq. Ol 1892 jylğy 25 säuırde 61 jasynda Greaves Street 25 mekenınde qaitys boldy; ölım kuälıgınde diabet jazylğan. Tuğan jerı mañyndağy Shelftegı Bethel kapellasynda jerlengen. Mülkınıñ taza qūny £1 710 boldy.
Än
«The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo» änı Jagger qaitys bolğan 1892 jyly alğaş şyrqaldy, al onyñ otbasy ūzaq uaqyt ony Jagger jaily dep sendı. Olai emes edı. Fred Gilbert ony gazetterdı toltyrğan Charles Wellstıñ 1891 jylğy jolynan keiın jazdy (The Man Who Broke the Bank betın qarañyz). Charles Kingston 1925 jyly da solai dedı: qūrmet yorkshirelıkten keiın kelgen alaiaqqa būiyrdy.
Sūraqtar
Ol ırı soma ūtqan şyğar: 1884 jylğy otbasylyq kılt, kenetten üi satyp aluy jäne Bethell baiandauy osyny meñzeidı. Somalar, alty hatşy jäne toğyz san rastalmaidy.
Fletcher şejıreşıler alys tuystyqty boljağanyn ğana aitady. Şejıre jarialanbağan.
Mülkınıñ taza qūny £1 710 boldy. Fletcher esebı boiynşa, ol kezde aqşa otbasyna arnalğan üiler men syilyqtarğa ketken.
Külkılı üzılıs

Ūtystan kılt pen qatar üiler qaldy. Egjei-tegjeiı keiın paida boldy.
Derekközder
- Fletcher, A. From the Mill to Monte Carlo.
- Fletcher, A. “The true story of the man who broke the Monte Carlo bank: Joseph Hobson Jagger.”
- Bethell, V. Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play.
- Kingston, C. The Romance of Monte Carlo.
- Polovtsoff, P. Monte Carlo Casino.
- Smith, A. Monaco and Monte Carlo.
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.