Dostoevskydyñ Roulettenburgı
«Oiynşy» (1866): ruletka turaly eñ üzdık kıtap; ony ruletkada ūtylyp jürgen adam jiyrma alty künde jazdy.
Dostoevsky «Oiynşyny» Wiesbaden men Homburg üstelderınde jinalğan qaryzyn töleu üşın auyzşa aityp jazdyrdy. Äñgımeleuşı Alexei şipajai kazinosyn, jüielerdı, seria mındettı türde aiaqtaluy tiıs degen senımdı jäne jeñıstı tüsınık retınde sezınudı eş matematik älı jetıldırmegen däldıkpen sipattaidy.
Jağdailar
1866 jyly Dostoevsky baspağa 1 qaraşağa deiın roman beruge tiıs edı, äitpese toğyz jylğa şyğarmalaryna qūqyğynan aiyrylatyn. Ol 1863 jäne 1865 jyldary nemıs şipajailaryndağy ruletkada köp ūtylyp, zattary men äielınıñ äşekeilerın kepılge qoiğan. Ol stenograf Anna Snitkinany jaldap, «Oiynşyny» 4 pen 29 qazan aralyğynda aityp jazdyrdy da, bırneşe kün erte bıtırdı. Kelesı jyly Annağa üilendı. Ol 1871 jylğa deiın qūmar oiyn oinap, sodan keiın mülde toqtady.
Roulettenburg
Būl — Wiesbaden, Homburg jäne Baden-Badennıñ qosyndysy: Kurhaus, seruen joly, äjesınıñ ölımın kütıp, nesiege ömır sürıp jatqan orys otbasy. Kazino körınısterı däl. Alexei krupielerdıñadamdarKrupieRuletka üstelındegı krupie.Tolyğyn oqu → şaqyrularyn, kestenıjabdyqÜstelÜsteldegı basylğan bäs tory. Sondai-aq: üstel, kiız, mata.Tolyğyn oqu →, bäs somalaryn, üstel mañyndağy topty, oiynşylar däptermen qualaityn «jüielerdı» jäne oiynşylar sandardy nietı bardai talqylaitynyn sipattaidy. Är bölşek saittağy ruletka betterımen säikes; kıtap — bastapqy derekköz.
Äje
Romannyñ ūly körınısı: otbasy ölımın kütıp jürgen auqatty äje Antonida Vasilievna Roulettenburgke palankinmen kelıp, üstelderge arbamen jetkızıledı, 35:1 töleitının estıgendıkten nölgedöñgelekNölTeñ tölemdı, diujina ne bağan bästerınıñ eşqaisysy jappaityn jalğyz jasyl ūiaşyq; kazino artyqşylyğynyñ közı. Sondai-aq: bır nöl, 0.Tolyğyn oqu → bäs tıgedı de, ūtady. Ol nölge tağy tıgedı. Tağy. Ekı kün ışınde ol däuletınıñ köbınen aiyrylyp, nölge qasarysa bäs tıgıp, onyñ mındettı türde tüserıne senedı, al tuystary mūrasynyñ üstelden bır-nömırlık bäsbäsBır nömırge bäsBır nömırge bäs, 35:1 töleidı.Tolyğyn oqu → boiynşa ketıp jatqanyn köredı. Būl — bır ret tüskenın körgen adamğa 1/37 bäs ne ısteitınınıñ eñ jaqsy körkem baiany.
Alexeidıñ ūtysy
Kıtap soñyna qarai Alexei bır tünde, negızınen qyzylğabäsQyzyl18 qyzyl nömırge teñ tölemdı bäs. Frantsuzşa: rouge.Tolyğyn oqu → jäne bır-nömırlık bästerge ainalymnan keiın ainalym sipattalğan tızbekpen, ekı jüz myñ frank ūtady. Sol sätte ol bır närsenı tüsıngenın: döñgelektı erkımen basqara alatynyn sezedı. Ūtys bırneşe bet ışınde jūmsalyp ketedı. Kıtap būl jeñıs onyñ basyna keluı mümkın eñ jaman närse bolğanyn tüsınedı — klinika paida bolardan bır ğasyr būrynğy klinikalyq közqaras.
Şipajailarğa alğaşqy sapar; Wiesbadende ūtady, keiın köp ūtylady.
Wiesbadenge qaita barady; bärınen aiyrylady; jalbarynğan hattar jazady; «Qylmys pen jaza» ışınara osy küide jazyldy.
Kelısımşartty oryndau üşın «Oiynşyny» 26 künde aityp jazdyrady.
Anna Snitkinağa üilenedı; şetelge barady; Homburgte, Baden-Badende jäne Saxon-les-Bainste qūmar oiyn oinap, qaita-qaita ūtylady.
Wiesbadende tırkelgen soñğy oiyny. Annağa bärı bıttı dep jazady. Solai bolady.
Nemıs kazinolary jabylady. «Oiynşy» özı sipattağan üstelderden ūzaq ömır süredı.
Nelıkten būl ruletka turaly eñ üzdık kıtap
Öitkenı ol eşteñenı tüsındırmeidı de, bärın dūrys beredı. Saittağy matematika betterı ainalymdar täuelsız, jüieler kütılımdı emes, sessiany özgertedı, al jeñıs dispersiamatematikaDispersiaNätijelerdıñ kütıletın männen qanşalyqty keñ taralatynyn ölşeu. Bır nömırlık bäste joğary, teñ tölemdı bästerde tömen.Tolyğyn oqu → jäne şeberlık siaqty sezıledı deidı. Dostoevsky osynyñ ärqaisysyna kerısınşe senetın adamdy ışkı jağynan ret-retımen körsetıp, oqyrmanğa sol senımdı sezındıredı. Arifmetika nenıñ ras ekenın aitady; roman būl nege jetkılıksız ekenın aitady.
Sūraqtar
Ol sabyrlylyqqa: tynyş oiynşy ūtyla almaidy dep sendı. Būl — baqylau elesı; ol sol senımdı ūstap tūryp, ony bärınen jaqsy sipattady.
Jiyntyq beine. Negızgı ülgısı — Wiesbaden.
Qysqa: bır ūzaq keşte oqyp şyğuğa bolady. Ony kelesı sessiañyzdan keiın emes, aldynda oqyñyz.
Külkılı üzılıs
Ol qatelıktı oğan senıp tūryp mınsız sipattady. Kıtaptyñ mänı sol.
Derekközder
- Dostoevsky, F. The Gambler.
- Frank, J. Dostoevsky: The Miraculous Years, 1865–1871.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.