Monte Carlo ruletkasy
Şağyn kınäzdıktı bır nöldı döñgelektıñ otanyna ainaldyrğan kazino.

1863 jyly François Blanctyñ basşylyğymen aşylğan Casino de Monte-Carlo europalyq döñgelektı qūrlyqtyq standart etıp, ruletkağa Jaggerdıñ auytquly döñgelegınen 1913 jylğy qatarynan 26 qarağa deiıngı eñ ataqty hikaialardy syilady.
Nege Monako
1850 jyldary Monako kınäzı, saraiy bar, bıraq önerkäsıbı joq bankrot jartas edı. Şipajai kazinolary güldengen nemıs memleketterınde qūmar oiynğa tyiym salyna bastady. Kniaz Charles III 1856 jyly kazino kontsessiasyn berdı; jol men temırjol bolmağandyqtan alğaşqy äreketter sätsız şyqty. Bad Homburgty ataqty etken François Blanc 1863 jyly kontsessiany satyp alyp, Société des Bains de Mer qūrdy, Niceten temırjol üşın lobbiledı jäne jaña audanğa kınäzdıñ qūrmetıne Monte Carlo atauyn berdı. Kazino memlekettı sonşalyq tolyq qarjylandyrdy, 1869 jyly tabys salyğy joiylyp, sodan berı qaitqan joq.
Bır nöl saiasat retınde
Blanc Homburgtan bır nöldıdöñgelekNölTeñ tölemdı, diujina ne bağan bästerınıñ eşqaisysy jappaityn jalğyz jasyl ūiaşyq; kazino artyqşylyğynyñ közı. Sondai-aq: bır nöl, 0.Tolyğyn oqu → döñgelektı äkeldı. Monte Carloda būl bäsekelestık amaly emes, standart boldy: är üstelde, kün saiyn. Europanyñ tükpır-tükpırınen oiynşylar kazino artyqşylyğy 2,70% bolatyn Monte Carlo ruletkasyn bılıp, ony basqa jerde de küttı; sondyqtan qos nölnūsqaQos nölAmerikalyq döñgelektegı 00 ūiaşyğy. Onyñ boluy kazino artyqşylyğyn 2,70%-dan 5,26%-ğa ösıredı.Tolyğyn oqu → Monte Carlo eşqaşan norma ornatpağan jerde ğana saqtaldy.
Monakodağy alğaşqy kazino kontsessiasy. Sätsız: jol joq, temırjol joq, oiynşy az.
François Blanc basqarady. Société des Bains de Mer qūrylady.
Niceten temırjol aşylady. Keluşıler poiyz-poiyzben keledı.
Monakoda tabys salyğy joiylady.
Joseph Jagger döñgelekterdegı auytqudy tauyp, bailyq ūtady; kazino döñgelekterdı auystyryp, keiın jañasyna auystyrady.
Charles Wells tüsındırmegen sättılık pen jüiemen bırneşe künde «banktı būzady».
Qatarynan 26 qara. Oiynşy adasuynyñ özge atauy paida bolady.
Frantsuz kazinolary qaita aşylğanda Casino de Monte-Carlo Riviera qūmar oiynyndağy monopoliasynan aiyrylady.
Banktı būzu
Monte Carlodağy är ruletka üstelınıñ qolma-qol aqşa qory — «bankı» boldy. Oiynşy qordan köp ūtsa, qosymşa qolma-qol aqşa äkelıngenşe üstel qarabäsQara18 qara nömırge teñ tölemdı bäs. Frantsuzşa: noir.Tolyğyn oqu → matamen jabylatyn: bank «būzyldy». Būl jiı bolatyn jäne tamaşa jarnama edı; kazinonyñ jalpy şyğynğa ūşyrağanyn emes, bır üsteldıñ qolma-qol aqşa qory tausylğanyn ğana bıldıretın. Charles Wells mūny 1891 jyly erekşe jolaqpen bırneşe ret ıstedı, miuzik-holl änıne ainaldy jäne sol qysta aqşasynyñ bır bölıgın qaitadan joğaltty.

Hikaialar
Joseph Jaggerdıñ auytquly döñgelegızerthanaAuytqyğan döñgelekFizikalyq aqaulary keibır ūiaşyqtarğa tüsu yqtimaldyğyn 1/37-den joğary etetın döñgelek. Sirek kezdesedı, tek myñdağan jazylğan ainalymnan anyqtalady.Tolyğyn oqu → (şamamen 1880), Wells (1891) jäne 26 qara (1913) osy jerde boldy, ärqaisysynyñ jeke betı bar. Öz zamanynan ozyq kazinonyñ jarnama bölımı olardyñ bärı London gazetterınde jazyluyn qamtamasyz ettı. Bailyq ūtylatyn meken añyzy 2,70% turaly kez kelgen adal baiandaudan köbırek temırjol biletın satty.
Bügıngı Monte Carlo ruletkasy
Kazino älı jūmys ısteidı, ruletka älı negızgı salonnyñ ortalyğynda: bır nöldı döñgelekter jäne frantsuz erejelerımen (la partageerejeLa partageFrantsuz erejesı: nöl tüskende teñ tölemdı bäs somasynyñ jartysy qaitarylady. Sol bästerdegı kazino artyqşylyğyn 1,35%-ğa deiın azaitady.Tolyğyn oqu → ne en prisonerejeEn prisonFrantsuz erejesı: nöl tüskende teñ tölemdı bäs joğalmai, kelesı ainalymğa ūstalyp qalady. Sol bästerdegı kazino artyqşylyğyn ekı ese azaitady.Tolyğyn oqu → teñ tölemde). Société des Bains de Mer älı kınäzdıktıñ basty kompaniasy. 1940 jyldary Ulam men von Neumann kazino qūrmetıne atağan matematikadağy Monte Carlo ädısı osy saittağy simuliatorlardy jürgızedı.
Sūraqtar
Joq. Olar 19 ğasyrdan berı kırgızılmeidı; kazino keluşılerge arnalğan.
Keiıngı baiandaularda ol bırızdı aitylady; sol kezeñdegı kazinonyñ öz jazbalary jaria emes. YqtimaldyqmatematikaYqtimaldyqNätijenıñ mümkındıgı; 0-den 1-ge deiın ne 0%-dan 100%-ğa deiın. Bır nömır: 1/37 = 2,70%.Tolyğyn oqu → onyñ elu jyl boiğy oiyn barysynda bır jerde boluy yqtimal.
Stanislaw Ulamnyñ kökesı sol jerde qūmar oinağan; atau Manhattan jobasyndağy kezdeisoq ırıkteudıñ kod sözı boldy.
Külkılı üzılıs

Bank jiı būzyldy. Kazino eşqaşan kümända bolmady.
Derekközder
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.